Theaterjournaal hoofdpagina
Artikel

Nooit van elkaar [Toneelgroep Amsterdam]

Regie: Ivo van Hove. TONEEL

Een kil appartement op een hoogste etage van een grote flat. Verhuisdozen op de grond, een tafel en een stoel in de hoek. Verder is het kaal. Is ze hier net komen wonen? Gaat ze misschien verhuizen? Al snel blijkt echter dat dit het huis is waar de vrouw en de man samen gewoond hebben. Nu is zij alleen, zonder haar man. Ze bekijkt haar appartement, heeft zo haar eigen plekjes waar ze graag zit, en wacht op zijn thuiskomst.

Nooit van elkaar
Copyright Jan Versweyveld
Hij komt niet. Meerdere malen komt hij (Gijs Scholten van Aschat) fysiek de ruimte in, hangt dan zijn jas aan de kapstok en zegt dat hij honger heeft. Maar dit alles zit in haar hoofd, zij verbeeldt zich hun liefde en hun weerzien. Deze fantasieën, of herinneringen misschien, worden afgewisseld met beelden van overspel. Het overspel-meisje (Hélène Devos) is een jonge strakke versie van zichzelf, en de droom van iedere man. Uiteindelijk wordt de vrouw gek van jaloezie, maar vooral van eenzaamheid. Ze verliest zichzelf in haar eigen fantasie, en speelt plotseling een scène mee tussen de man en het meisje. “Hij komt niet, hij komt echt niet”, roept zij zichzelf telkens weer tot de orde. Werkelijkheid en verbeelding lopen in elkaar over, totdat ze uiteindelijk met haar armen wijd voor het geopende raam staat, nog steeds in dat grote appartement op de hoogste verdieping.

Kunstenaarsplaatje
‘Nooit van elkaar’ is een verstild stuk, waar het ritme van de taal en de enscenering het werk moeten doen. Wat de enscenering betreft is dat goed gelukt. Het is een prachtig afstandelijk toneelbeeld waar drie personages, twee fictief en een langzaam gek wordend, in rond dolen. Het gebruik van muziek –soms een zacht pianomuziekje en soms de keiharde ‘Wish you were here’ van Pink Floyd- versterkt de voorstelling. Het draagt bij aan de eenzaamheid van de dagen, maar ook aan de spanning die in de vrouw verscholen ligt. Zo wordt een doodgewone plaats en locatie een heus kunstenaarsplaatje.

Herhaling herhaling
Nooit van elkaar
Copyright Jan Versweyveld
Over de tekstbehandeling lijkt minder te zijn nagedacht. ‘Nooit van elkaar’ is de eerste toneeltekst waar de Noorse schrijver Jon Fosse zich aan waagde. Het is een lastige tekst voor actrice Chris Nietvelt. Fosse maakt weinig gebruik van dialogen en confrontaties in zijn tekst; de weinige keren dat de vrouw niet alleen op de toneelvloer staat, praten de personages van Fosse langs elkaar heen. Daar komt bij dat het vocabulaire van de vrouw beperkt is. Zonder beeldspraken of andere opsmuk laat Fosse de vrouw vertellen wat ze ziet en wat ze voelt. Zij beperkt zich daarbij vaak tot eindeloze herhalingen, die gedurende het hele stuk telkens terug komen. De wijn, een fotolijstje, haar man, het eten. Kortom, de taal is kaal en afgezien van het ritme, weinig poëtisch. Regisseur Ivo van Hove sluit hier mooi op aan door de vrouw doelloos rondjes te laten draaien in haar grote lege huis en haar geen moment de echte emotie te laten spelen.

Kaal en minimaal
De lading van ‘Nooit van elkaar’ moet dus ergens anders vandaan komen. De vele herhalingen in de tekst horen ons in trance te brengen; de verbeeldingen van de vrouw moeten de tekst kleur geven. Deze uitwerking blijft helaas vaak uit. De herhalingen blijven dan enkel vervelende herhalingen in plaats van dat wij het bewustwordingsproces van de vrouw te zien krijgen. Wij worden op die momenten geen deelgenoot van haar innerlijke overtuiging, die zij telkens opnieuw zoekt in het beschrijven van het avondmaal. Ook de ingehouden emotie van Nietvelt is soms zo summier dat het lijkt of zij haar tekst op leest.

Toch vinden de spelers ook geregeld een balans. De karigheid in het spel kan de subtiele hallucineerde taal van Fosse namelijk ook versterken. De delen waar het ritme van de tekst het best tot uiting komen, worden bijzonder mooie momenten in ‘Nooit van elkaar’. Het minimale spel van de spelers en hun juiste gevoel voor timing lijken dan plotseling verrassend goed te passen in de tekst van Fosse. De vraag reist dan ook of deze minimale uitwerking van een toch al simplistische tekst, een bewuste keuze van Van Hove is. Is het expres dat Nietvelt het hele stuk zo weinig kracht uitstraalt? Feit is dat Van Hove bewust weinig elementen toe heeft toegevoegd waardoor het publiek de personages zou kunnen leren kennen. Deze balans tussen simplistisch en kaal is een flinterdunne lijn, die Van Hove vaak nét iets te vaak heeft overschreden. ‘Nooit van elkaar’ blijft te vaak een afstandelijk verhaal over een vrouw zonder naam die haar man weliswaar mist, maar ons niet kan emotioneren. Maar bij vlagen mikt Van Hove goed, en trekt hij ons in een lugubere trance van woorden en herinneringen van een vrouw die langzaam alle grip verliest.







Artikel informatie
Redacteur: Annemarie de Gee [www.annemariedegee.nl]
Gezien: 18-04-2011 in Stadsschouwburg in Amsterdam
Speelperiode: tot en met 15-10-2011
Cast:
  • Hélène Devos
  • Chris Nietvelt
  • Gijs Scholten van Aschat
meer...
Tekst:
  • Jon Fosse
meer...
Vertaling/bewerking:
  • Alexander Schreuder
meer...
Meer artikelen van deze toneelgroep: meer...

Artikelen Theaterjournaal RSS
meer artikelen...
Advertentie
redacteuren
gezocht
In première
18-05 Hoer
19-05 HaRT
19-05 Madama Butterfly
24-05 Delft Fringe 2012
24-05 Als je mij maar nooit vergeet
25-05 Fries StraatFestival 2012
25-05 Operadagen Rotterdam 2012
Nieuws
meer nieuws...
Advertenties