Medea is tot alles bereid om haar geliefde Jason bij te staan in zijn streven naar het koningschap. Ze vermoordt voor hem zelfs haar broer en maakt zo terugkeer naar haar eigen land Kolchis voorgoed onmogelijk. Jason slaagt er echter niet in de troon van zijn vaderland Lolkos te bemachtigen. Het paar wijkt uit naar Korinthe en vindt asiel aan het hof van koning Kreon. Daar worden twee zonen geboren. Dan wordt Kreons dochter verliefd op Jason. Nu ziet hij toch weer de mogelijkheid van een koningschap opdoemen en besluit hij van Medea te scheiden.
Dat is het moment dat het stuk begint. Zowel Kreon als Jason weten hoe meedogenloos Medea kan zijn. Kreon verbant haar met haar zonen, maar geeft haar nog een dag uitstel. Jason probeert Medea ervan te overtuigen dat het ook voor hun zonen gunstig zal zijn als hij koning wordt en doet een beroep op haar redelijkheid. Maar Medea is daar ongevoelig voor. Nu Jason, voor wie ze alles heeft opgegeven, haar afwijst, zint ze op een wraak waarbij Jason eveneens datgene verliest wat hem het dierbaarst is. Ze vermoordt Kreon en diens dochter, maar dat is niet genoeg. In haar meedogenloze haat voor Jason komt ze tot de conclusie dat ze haar zonen moet doden, al zijn die voor haar het laatste wat ze heeft.
Bijtend cynisme
Het is die beslissing die Medea tot een verschrikking maakt om te spelen. Geen enkele actrice kan zich in deze rol thuis voelen. Medea wordt niet krankzinnig en maakt geen periode van verstandsverbijstering door. Ze doet het allerergste en ze doet het welbewust. En al is er een kort moment van twijfel vooraf, na afloop voelt ze geen enkele wroeging. Ze vlucht niet na de misdaad, maar confronteert Jason ermee en stelt vast dat haar opzet is geslaagd: Jason is gebroken. En dat terwijl ze als afgewezen vrouw eigenlijk het slachtoffer is. Maar Ariane Schluter, die de rol van Medea speelt, laat weinig verdriet zien. Alleen als ze zich realiseert dat ze haar kinderen kwijtraakt, geeft ze er korte tijd aan toe. Daarna buigt ze het weer om tot bijtend cynisme en beredeneerde wraakneming. Daarin is Schluter weergaloos. Alles zet ze in om niet datgene te doen wat het meest voor de hand ligt, medelijden opwekken. Ze neemt juist het publiek mee in haar verachtelijke overwegingen.
Peter Blok heeft het als Jason relatief gemakkelijk. Ook al is hij bij aanvang de boosdoener, hij kan appelleren aan de redelijkheid. Het is een rol die Blok uistekend past: natuurlijk is het niet goed wat hij gedaan heeft, maar je vergeeft het hem graag. Zeker in de gegeven context - koningszoon zoekt troon- is Jason een invoelbare rol. Blok wordt groots als hij aan het eind beseft wat hij heeft ontketend. Tot dan toe heeft hij Medea's moordlustige kwaliteiten voor eigen doeleinden ingezet, maar nu keren die zich tegen hem. En dat in versterkte mate.
De laatste akte van het stuk wordt door Schluter en Blok fenomenaal neergezet. In die confrontatie tussen hen zit alles: het grootste verlies dat voor beiden denkbaar is, triomf en de ergste nederlaag. Medea heeft getoond waartoe ze in staat is en Jason beseft dat hij op grandioze wijze zijn hand heeft overspeeld. Beiden zien in dat het ondenkbare werkelijkheid is geworden.
Boerka en kalasjnikov
Regisseur Johan Doesburg is met de vertaling van Gerard Koolschijn uit 2005 dicht bij de tekst van Euripides (485-406 v. Chr.) gebleven. Het decor, bestaand uit een hellend podium en een schuine spiegelwand is tijdloos en fraai. De kostuums zijn van moderne snit, maar verwijzen naar kledij uit de oudheid. Doesburg heeft een klassiek werk zonder veel ingrepen naar onze tijd getransporteerd. Zelf heeft hij in een interview gezegd dat Medea in onze tijd een fundamentaliste zou zijn met een boerka en een kalasjnikov. Er zijn meer hedendaagse interpretaties mogelijk: Medea als militant feministe, Medea als (criminele) niet-westers allochtone vluchtelinge. Maar Medea doorbreekt niet zomaar een cultureel bepaald taboe, ze maakt het ondenkbare denkbaar en voert het onvoorstelbare uit. In die zin is de kern van 'Medea' tijdloos.
Het Nationale Toneel heeft met deze 'Medea' een voorstelling neergezet die in alle opzichten werkt. Ariane Schluter slaagt er grandioos in het onmogelijke waar te maken. Ga dit zien!
