Hysteria [Productiehuis Bellevue & Tg. Winterberg]

Het publiek van ‘Hysteria’ wordt ontvangen in een ruimte vol medische attributen. De gordijnen voor de ramen zijn open, wat een bevreemdend effect heeft. Normaal gesproken is het immers donker in theaterzalen. De actrices Meike van den Akker en Marlyn Coetsier zijn aanvankelijk gekleed als zusters en vertellen het publiek wat er allemaal niet mag. Er mag niet gelachen, gebeld of gesproken worden en daarnaast volgt nog een hele lijst met ge- en verboden. Dit is een psychiatrische kliniek, dat wordt meteen wel duidelijk. Er volgt een openbare behandelsessie van de Franse neuroloog Jean-Martin Charcot. Het publiek wordt in de rol geduwd van collega-arts. In deze kliniek verblijven ‘hysterische’ vrouwen.

Even voor de duidelijkheid. Met hysterisch wordt bedoeld: vrouwen met ‘maatschappelijk afwijkend gedrag’ of een seksuele drive, iets wat tegenwoordig in de meeste landen gelukkig als normaal wordt beschouwd, maar in de 19^e eeuw nog niet. Serieuze artsen en neurologen probeerden de vrouwen die last hadden van hun ‘ziekte’, te helpen. Ze hoorden zich immers kuis te gedragen.

Vibrators
En passant wordt verteld hoe deze problematische gevallen werden aangepakt: “De hysterische vrouwen werden door artsen seksueel bevredigd. Eerst met de hand, maar toen dat niet snel genoeg resultaat opleverde werd dit gedaan met op motoren aangedreven vibrators. Vibrators zijn dan ook een van de eerste machines die het handwerk moesten vervangen. Ze waren er zelfs eerder dan bijvoorbeeld wasmachines!”

Poppentheater
‘Hysteria’ is niet zomaar een toneelvoorstelling; het is poppentheater. De actrices worden erg beperkt doordat de mimiek van de poppen steeds hetzelfde blijft. Toch weten ze emoties op zeer overtuigende wijze over te brengen. Alle hoofdrolspelers, zoals dokter Charcot en een aantal van de bewoonsters van de kliniek, worden gespeeld/ bediend door Coetsier en Van den Akker. De poppen zijn ongelooflijk mooi gemaakt. Ook het decor en attributen zitten ingenieus en waarachtig in elkaar. Daarnaast is de voornamelijk klassieke muziek prachtig en precies passend bij de sfeer van het toneelstuk.

Liefde of medische interesse?
In de kliniek wonen zoals gezegd verschillende vrouwen. Een vrouw die erg lijdt onder haar enorme obesitas, een andere vrouw die juist helemaal uitgemergeld is en haast niet meer is dan een skelet én de vijftienjarige Augustine. Zij is het speciale project van dokter Charcot. De jonge Augustine hunkert naar aandacht, omdat ze compleet afgezonderd in de kliniek moet leven. Ze verlangt naar de genegenheid van de dokter en verwart zijn medische interesse met liefde. Hoewel, op een zeker moment wordt die scheidslijn ook voor de arts steeds minder duidelijk. De andere bewoonsters zijn jaloers op hun band en proberen ook bij dokter Charcot in het gevlij te komen.

Niet voor kinderen!
Het is dan misschien poppentheater, maar let op: het is zéker niet voor kinderen! De meest gruwelijke dingen komen voorbij, zoals de lugubere suïcide van een van de inwoonsters van de kliniek. Ook worden er behoorlijk expliciete seksuele handelingen verricht. Het isongelooflijk hoe de poppen echt tot leven komen door de actrices die ze bedienen. Wat bovendien heel knap gedaan is: telkens als de voorstelling wel erg zwaar dreigt te worden, komt er weer wat geestigs tussendoor. Hierdoor blijft de toon luchtig. Een voorbeeld hiervan is de marionettenpop die zichzelf op de maat van vrolijke gitaarmuziek bevredigt, maar steeds nét voordat ze klaarkomt wordt onderbroken. Het is zeker geen luchtig of vrolijk toneelstuk, maar door de creatieve wijze waarop hiermee wordt omgesprongen, is dit niet allesbepalend.

Beklemmend
‘Hysteria’ is een voorstelling die beklijft. Misschien komt dat door het beklemmende aspect ervan; er zit namelijk niet echt een duidelijke ontwikkeling in het verhaal. De link met de uitzichtloze situatie voor de vrouwen in de instelling is daarom snel gemaakt. Deze voorstelling gaat in je lijf zitten. Hij grijpt je bij de keel en confronteert je. Het is kortom zonder twijfel een van meest bijzondere voorstellingen die in tijden te zien is geweest in Bellevue.