Hannah en Martin [mugmetdegoudentand]

In de nieuwe voorstelling ‘Hannah en Martin’ gaat het gezelschap mugmetdegoudentand op ontdekkingstocht naar de drijfveren die ten grondslag lagen aan de opzienbarende relatie tussen Hannah Arendt en Martin Heidegger, gezichtsbepalende Duitse filosofen van de twintigste eeuw. Zij is van joodse komaf, hij een wetenschapper die zich aansluit bij de opkomende nationaalsocialistische beweging. Een relatie lijkt op basis van deze gegevens uitgesloten, maar toch ontvouwt zich een amoureuze verhouding tussen beiden, die gevoed wordt door een wederzijdse interesse naar het ontleden van grote filosofische vraagstukken. Heidegger is gefascineerd door de tijdelijkheid van het menselijk bestaan en de invloed die deze tijdelijkheid op onze levens heeft. Hannah Arendt werkt het uitgangspunt uit waarbij de politieke keuzes die een mens maakt losstaan van het handelen in het publieke leven. Dit theoretische kader maakt het mogelijk voor haar om als joodse een relatie aan te gaan met iemand die aan de ‘verkeerde’ kant staat, in dit geval het nationaalsocialisme.

Mugmetdegoudentand benadert de liefdesrelatie voornamelijk vanuit het perspectief van Arendt. Met akelige precisie proberen Lineke Rijxman en Willem de Wolf de omstandigheden na te bootsen waarin beiden elkaar ontmoetten tijdens de roerige jaren van het interbellum in de Weimarrepubliek. Zo wordt de eerste ontmoeting nagespeeld waarbij Arendt zich als onschuldige studente meldt  in de werkkamer van Heidegger en zien we hoe Heidegger op Arendt kruipt, haar hoofd zachtjes steunend op het proefschrift van de grote leermeester. Deze momenten zijn pijnlijk, maar ook heel lachwekkend. De liefdesrelatie wordt op overtuigende wijze neergezet. Rijxman speelt de onschuldige studente die kirrend de grote filosoof tracht te winnen voor zichzelf. Maar helemaal goed is Rijxman als ze in de rol kruipt van de bejaarde Arendt, die voor een laatste maal een interview toestaat over haar roerige relatie met Heidegger. Al rokend en rochelend voltrekt zich dit tafereel. Willem de Wolf heeft de misschien wel onmogelijke taak om een geloofwaardige rol als Heidegger neer te zetten, maar hij is hier goed in geslaagd. Het theoretisch kader van Heidegger heeft hij misschien nog niet helemaal in de vingers, maar zijn pleidooi waarmee hij het extreemrechtse gedachtegoed uiteen zet is angstwekkend overtuigend.

Onverschilligheid

De studie van Rijxman en De Wolf naar het leven van Hannah en Martin staat niet los van henzelf. Er wordt driftig geswitcht in personage: dan spelen zij zichzelf en dan weer gaan zij op in een rollenspel tussen de studente en de professor. De spelers zijn ontzettend aan het worstelen om de theorieën van Heidegger en Arendt uiteen te zetten. Ze vallen soms uit hun rol en zijn dan gewoon zichzelf en zeggen tegen elkaar: "sorry, maar ik kan dit stukje echt niet duidelijk maken aan het publiek". Deze momenten bieden relativering, waardoor het stuk behapbaar blijft. Het spel tekent zich af tegen de achtergrond van een werkkamer, waar hoge stellingkasten staan, houten tafels en een werkbureau. Op de grond staan houten dozen uitgestald, die gedurende de voorstelling worden geopend door Rijxman. Hannah Arendt meent dat een gedachteloos leven leidt tot onverschillige keuzes die uiteindelijk zelfs tot het kwaad kunnen leiden. De geopende dozen staan symbool voor het nadenken en de verbeeldingskracht die daarvan uitgaat.

Complexe voorstelling
Rijxman en De Wolf weten de gedachtegangen van beide filosofen op verhelderende wijze weer te geven en dat is een prestatie op zich. Toch blijft ‘Hannah en Martin’ een vrij gecompliceerde voorstelling en slaat de twijfel soms toe. Met name de visie van Heidegger valt niet in anderhalf uur volledig uiteen te zetten. De liefde tussen beide is op sommige momenten aandoenlijk en bijna voelbaar, maar met een lichte kwinkslag van de ogen ook weer snel verdwenen. Deze mensen hielden niet echt van elkaar, maar waren door hun denkbeelden tot elkaar veroordeeld.