Geslacht [Het Toneel Speelt]

Een huiskamer met vier mensen vormt de beklemmende omgeving waarin ‘Geslacht’ zich afspeelt. De omgeving is modern en uniform. Het design is strak en weerspiegelt dynamiek en schoonheid. Maar dit alles is slechts uiterlijke schijn. En ook nu bedriegt de schijn. Alleen is schijn soms pas zichtbaar als een ander je daar op wijst. De kamer wordt bevolkt door vier uiterst verschillende mensen. Verschillende persoonlijkheden, verschillende wereldbeelden, toch hebben ze allen een gemeenschappelijke overeenkomst: ze streven uitsluitend eigenbelang na, desnoods ten koste van de ander. Ze hangen bij elkaar rond en doden de tijd, maar ze houden niet van elkaar. Sporadisch weten de vrienden te ontsnappen aan de wurggreep waar hun leven zich in bevindt. Bij het ophalen van een oude herinnering, keren ze even terug naar een ander leven en schitteren hun ogen van geluk.

Chra en Ralf zitten gevangen in hun huwelijk, waarin de gezamenlijke afkeer van een eenzaam bestaan hen belet om een eigen kant op te gaan. Chra’s zelfbeeld is - als mislukte zakenvrouw – slechts op te krikken met de alcohol die ze zichzelf toedient. Ralf heeft zijn leven gegeven voor de wetenschap en voelt zich een onbegrepen intellectueel. De frisse blik van eerstejaars studentes in zijn colleges herinneren hem sporadisch aan de energie die ooit in hem leefde. Op zoek naar geborgenheid blijven Chra en Ralf bij elkaar, uit angst voor een eenzaam en onvoorspelbaar leven dat hen anders wacht. Communiceren doen ze al jaren niet meer, het enige smeermiddel is ruzie en cynisme.

Santiago de Chili
Hoe anders vergaat het huisvriend Harco, die op zoek naar spanning de parken van Santiago afstruint en Speedo meeneemt naar huis, tot grote hilariteit van met name Chra. Harco is een afgetreden wethouder die geborgenheid en liefde zoekt en dat projecteert op de levenslustige en pure Speedo. Speedo weet zich op zijn beurt geen raad met de zwartgallige, depressieve omgeving waarin hij terecht is gekomen. De warmte van Harco kan de Hollandse kilheid niet verbloemen; Speedo gaat halsoverkop terug naar zijn geboorteland waar hij ook nog eens een geheime relatie blijkt te hebben. Harco is er stuk van, al is het maar voor even.

Crutzen en Rietman
Ook nu is het weer een lust om Mark Rietman (Harco) en Carine Crutzen (Chra) samen op het toneel te zien, nadat ze ook in ‘Raak me aan’ (2005) samen op de planken stonden. Rietman is de ingetogen homoseksuele Harco en weet met zijn minieme mimiek treffend de liefde te verbeelden die hij voelt voor de levensluchtige Speedo (José Klaase). Crutzen is vilein, krijst en manipuleert er op los, en weet de zaal te bespelen als geil en dronken loeder. De rollen van René van Zinnicq Bergmann (Ralf) en José Klaase komen minder goed uit de verf. Van Zinnicq Bergmann speelt vlak en weet niet te overtuigen als kribbige wetenschapper. Klaase tenslotte, heeft een sympathieke rol als springerige Speedo maar zijn tekstbehandeling (met name de delen waarin hij Engels praat) voelt onnatuurlijk aan. Het spel van Crutzen en Rietman maakt veel goed, maar kan het stuk de voorstelling an sich niet naar een hoger niveau tillen.

Prosceniumprijs
De schrijver Rob de Graaf schetst een meedogenloos mensbeeld van de huidige tijd: egoïstisch, eenzaam en gericht op het nastreven van het eigen geluk. Chra is hiervan het toppunt en wil de anderen meesleuren in haar eigen destructieve verval. Maar misschien zijn de anderen nog wel triester, zij komen minder luidruchtig voor hun onvolkomenheden uit. Rob de Graaf ontving de Prosceniumprijs van de Nederlandse Taalunie voor ‘Geslacht’. De Graaf schrijft scherpe dialogen en laat ieder personage met name met diens lelijke kanten in aanraking komen, maar het blijft oppervlakkig. De personages zijn vlak en weten door hun constante cynisme niet te boeien. Deze mensen zijn vervelend en akelig en het is daarom moeilijk van ze te gaan houden. ‘Geslacht’ is een voorstelling die absoluut niet beklijft en die op weg naar de uitgang alweer snel wordt vergeten.