Equus [Het Nationale Toneel]

Wat beweegt een jongen van 17 jaar ertoe om de ogen van zes paarden uit te steken? Welk steekje zit bij hem los? “Hij is altijd een vreemde jongen geweest,” is de verklaring van zijn vader. De voorstelling ‘Equus’ (Latijn voor paard) is een psychologische thriller, geschreven door de Britse schrijver Peter Shaffer in 1973 . De uitvoering van het Nationale Toneel is het bezoeken waard.

Het publiek krijgt een fascinerend kijkje in de absurde denkwereld van een puber. Hij zit in een inrichting en wordt behandeld door zijn psychiater. Die laatste is een dominante verschijning, gespeeld door Pieter van der Sman. Zijn voorkomen en juiste toon van vertellen zorgen ervoor dat je hem nauwlettend in de gaten houdt en makkelijk kan volgen. In tegenstelling tot de timide verschijning van de dader in kwestie Alan Strang, gespeeld door Xander van Vledder, die eerst vooral de aandacht trekt door met een belletje in zijn hand te rinkelen. Hij lijkt autistisch als hij gestelde vragen beantwoordt met het zingen van een reclamespotje.

In de ban
De psychiater geeft niet op en verzint allerlei manieren (die niet allemaal meer van deze tijd zijn) om de waarheid boven tafel te krijgen. Wat er ondertussen echter ook gebeurt is dat hij in de ban raakt van deze staljongen. En dat is ook precies wat er met het publiek gebeurt, dankzij de goede acteerprestaties van Van Vledder, 24 jaar oud. Hij is pas twee jaar geleden afgestudeerd aan de toneelschool in Maastricht, maar draagt deze pittige rol met gemak. Hij weet gaandeweg de voorstelling heel goed de spanning op te bouwen en kan dat ook ontladen in zijn onthullingen. In combinatie met de muziek en belichting en de snelheid van sommige scènes word je helemaal meegezogen in zijn verhaal dat beetje bij beetje minder vaag wordt.

Sierlijk en aantrekkelijk
Uiteraard mogen de paarden niet ontbreken in het visueel maken van de gebeurtenissen. De beesten worden gespeeld door drie aantrekkelijke en gespierde dansers die alleen een lange broek aan hebben. Gedurende de hele voorstelling zijn ze afwisselend op de achter- en voorgrond aanwezig. Hun bewegingen zijn sierlijk. In de recente versies die op Broadway en in Londen te zien waren met Daniel Radcliffe (Harry Potter) in de hoofdrol, droegen de paarden maskers. In deze Nederlandse versie laat regisseur Johan Doesburg zien dat er geen attributen nodig zijn om paarden neer te zetten door mensen. De licht erotische lading, die hier zeker van groot belang is, komt daardoor ook meer tot z’n recht.

Onnodig naakt
Naast religie speelt seksualiteit een belangrijke rol in deze voorstelling. En dat is uitgewerkt in behoorlijk wat naakt op het toneel. Vader die z’n broek laat zakken, een kinderrechter die haar borsten laat zien aan de psychiater; het leidt tot insinuaties die niet nodig zijn. Buiten dat zit je daarna verkrampt in je stoel als je voelt aankomen dat wellicht weer iemand zich uitkleedt. Opvallend tijdens deze première is dat er in de zaal ook veel jonge toneelspelers zitten die zich nog meer dan de oudere mensen in de zaal lijken te generen voor zoveel (onnodig) bloot in een voorstelling.

Indringend
Ondanks dat minpuntje is het verder een knappe voorstelling. Soms gaat het verhaal misschien wat kort door de bocht en hebben de ouders van Alan een te kleine rol om zich te ontwikkelen, maar de spanning die dat oplevert voor het echte verhaal van de zeventienjarige dwaas is ook wat waard. ‘Equus’ is al met al een intrigerend stuk dat op een heel indringende manier wordt gebracht door het Nationale Toneel.