De gebroeders Karamazov [Ro Theater]

‘De gebroeders Karamazov’ van Fjodor Dostojevski vertelt het klassiek verhaal van een vadermoord. Eén van de vier zonen heeft de daad op zijn geweten, maar wie heeft de moord uitgevoerd? Allen hebben zo hun eigen motief om als eventuele dader te worden gekenmerkt. De één voelt zich miskend als bastaardzoon, de ander heeft een dispuut over een vrouw en geld en weer een ander kan zich, nadat hij naar Moskou is verhuisd, niet meer vinden in de dorpse mentaliteit van vader. De enige zoon die losstaat van de verdenkingen is Aljosha, de jongste zoon die het vaderlijk huis wil verlaten en zich wil wijden aan het monnikenschap.

Het toneelbeeld geeft een typisch orthodox Russisch tafereel weer. De vader en zijn zoons zitten aan een lange eettafel en de drank vloeit rijkelijk. Aan de achterwand hangt een icoon en in de tuin staan houten kruisen. De tuin wordt begrensd door een rij dennenbomen, die zo groot zijn dat ze bijna tot de hemel rijken. De melancholische setting wordt versterkt door de begeleidende muziek van de veelzijdige Beppe Costa. Hij is constant op het toneel aanwezig en versterkt de momenten van suspense met een snerpend vioolgeluid of de inzet van een synthesizer.

Loyaal, trouw en geloof
‘De gebroeders Karamazov’ is allerminst een eenvoudig stuk; je moet er echt goed voor gaan zitten. Het familiedrama vertelt het verhaal van de vier broers, maar is doorweven met filosofische thema’s en gesprekken; lange betogen over loyaliteit, trouw, geloof en het nihilisme. Al deze thema’s komen terug in de levensvisie van de afzonderlijke broers. Dimitri (Rogier Philipoom) weerspiegelt (on)trouw. Door zijn keuze voor geld en vrouwen breekt hij met zijn vader. Philipoom speelt onstuimig in zijn verzet tegen vader, maar is ook breekbaar als hij wordt veroordeeld. In zijn slotrede geeft hij in alle eerlijkheid toe dat hij de vader wilde vermoorden, maar dat helaas een ander hem was voorgegaan. Herman Gilis overtuigt als Ivan, de nihilist met het dedain van het stadse leven over zich, die voor even terugkeert naar zijn geboortedorp. Pavel Smertjakov (Lukas Smolders) is de onwettige zoon, maar toch loyaal aan de familie. Smolders is tergend irritant aanwezig en speelt deze rol met verve. De jongeling Aljosha staat symbool voor het geloof en zijn bemoeienissen tijdens de ruzies werkt als olie op het vuur. Fania Sorel schittert in de huid van de jongeling en het lijkt alsof ze nooit anders heeft gedaan. Tot slot valt vader Karamazov (Jack Wouterse) niet erg op in dit bijzondere gezelschap, zijn imposante verschijning daargelaten.

Geen oppervlakkige detective
De broers praten over zichzelf in de derde persoon en spelen ook zichzelf. In het begin lijkt het hierdoor wat verwarrend, maar als je eenmaal gewend bent aan de vele personages werkt deze manier van vertellen juist verhelderend. Het verhaal vertelt de moord op de vader, maar ‘De gebroeders Karamazov’ leest allesbehalve een oppervlakkige detective. De suspense is wel aanwezig, maar de filosofische uitwijdingen zijn niet alleen complementair aan het verhaal, maar zelfs overheersend. Alles wordt in twijfel getrokken, bestaat God of niet? De visie van Dostojevski raakt gelukkig niet ondergesneeuwd in deze versie van het RO Theater en dat is meer dan een compliment waard. De drie uur vliegt voorbij in deze intrigerende voorstelling.